มารู้จัก... โรค มือ เท้า และปาก  

      โรคมือ เท้า และปาก หรือ hand, foot and mouth disease (HFMD) เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากไวรัส ปัจจุบันรายงานว่ามีไวรัส 3 ชนิด เป็นสาเหตุของโรคนี้ ได้แก่ ไวรัสเอนเตอโร 71 คอกซากี เอ 10 และคอกซากี เอ 16 ซึ่งช่วงเวลา 3-4 ปีที่ผ่านมาพบว่าไวรัสเอนเตอโร 71 มีบทบาทสำคัญก่อให้เกิดการระบาดของโรค HFMD ในประเทศเพื่อนบ้านเขตเอเชีย ได้แก่ ประเทศ มาเลเซีย ใต้หวัน และสิงคโปร์

      ไวรัสทั้ง 3 ชนิด ที่กล่าวมานี้เป็นไวรัสในกลุ่มไวรัสเอนเตอโร ซึ่งทนทานต่อสารละลายไขมัน เช่น alcohol และ ether เมื่อติดเชื้อไวรัสจะเพิ่มจำนวนที่บริเวณลำคอในสัปดาห์แรก จากนั้นจึงเพิ่มจำนวนในลำไส้ มีการติดต่อจากคนสู่คนโดยการกินอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโรค และพบว่าติดต่อกันได้ในระบบทางเดินหายใจช่วงสัปดาห์แรกของการป่วย เด็กและเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 10 ปี เป็นกลุ่มเสี่ยงของการเกิดโรค โดยเฉพาะในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี มีรายงานการป่วยสูงสุด ผู้ที่ติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเตอโรจะมีภูมิคุ้มกันโรคนานตลอดชีวิต โดยทั่วไปผู้ติดเชื้อจะไม่แสดงอาการป่วยที่ชัดเจน ในบางรายอาจพบอาการเพียงเล็กน้อยเท่านั้น เช่น มีไข้ ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ปวดเมื่อย เป็นต้น ซึ่งอาจมีอาการดังกล่าว 3-5 วัน แล้วหายได้เอง แต่บางรายจะมีอาการรุนแรงซึ่งพบมีอาการได้ 1 รายใน 100 ราย ถึง 1 ราย ใน 1,000 รายของผู้ติดเชื้อ

      จากสาเหตุจากการอุบัติใหม่ ( Re-emerge) ของโรค Hand, foot and mouth (HFMD) ในประเทศเขตเอเชีย ได้แก่ มาเลเซีย ไต้หวัน และ สิงคโปร์ ใน พ.ศ. 2540 2541 และ 2543 ตามที่กล่าวแล้ว นับเป็นปัญหาด้านสาธารณสุขที่สำคัญและจำเป็น ต้องมีข้อมูลการเฝ้าระวังโรคนี้ในประเทศไทย ห้องปฏิบัติการกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ จึงได้ดำเนินการพัฒนาวิธีตรวจวินิจฉัยโรค HFMD จากไวรัสเอนเตอโร 71 คอกซากี เอ 10 และ เอ 16 ตั้งแต่ พ.ศ. 2540 เป็นต้นมา

      ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2540 เป็นต้นมา มีตัวอย่างจากผู้ป่วยที่แสดงอาการ HFMD ส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการจากการเฝ้าระวังโรคทั่วประเทศไทยเพิ่มมากขึ้น ตามลำดับ จากผลการเฝ้าระวังโรค HFMD ทางห้องปฏิบัติการที่ผ่านมา พบไวรัสเอนเตอโร 71 เป็นสาเหตุของโรค HFMD ในเด็กไทย แต่ไม่พบผู้ป่วยที่แสดงอาการป่วยรุนแรงจนเสียชีวิต มีอาการเฉพาะ HFMD เพียงเท่านั้น และยังไม่พบผู้ป่วย HFMD จากไวรัสคอกซากี เอ 10 และ เอ 16

ไวรัสกลุ่มเอนเตอโร	ชนิดตัวอย่าง	วิธีการตรวจ
โรคมือ เท้า และปาก (HFMD) จากไวรัสเอนเตอโร 71 คอกซากี เอ 10 และ เอ 16	สวอบคอ : ภายใน 7 วันของ การป่วย อุจจาระ : เก็บภายใน 14 วัน ของการป่วย น้ำเหลือง : เก็บ 2 ครั้ง ครั้งที่ 1 ภายใน 3 วัน ของการป่วย ครั้งที่ 2 ห่างจากครั้งที่ 1 ไม่ต่ำกว่า 2 สัปดาห์	แยกเชื้อ และพิสูจน์เชื้อใน เซลเพาะเลี้ยง เทคนิคเทคโนโลยีชีวภาพโดยวิธี Polymerase chain reaction (PCR) โดยวิธี micro-neutralization