การเก็บตัวอย่างส่งตรวจ
คัดกรองสุขภาพทารกแรกเกิด |
- วัตถุประสงค์ของการตรวจ
การตรวจคัดกรองภาวะพร่องไทรอยด์ฮอร์โมนแต่กำเนิด
(Congenital Hypothyroidism, CHT) และภาวะพร่องเอนไซม์ย่อยสลายกรดอะมิโนฟีนิลอะลานีน
(Phenylkeronuria, PKU) เป็นการตรวจเพื่อป้องกันภาวะปัญญาอ่อนและความพิการทางสมองอย่างถาวร
โดยวินิจฉัย และให้การรักษาโรคก่อนที่ผู้ป่วยจะแสดงอาการ
- ชนิดและปริมาณของสิ่งส่งตรวจ
การตรวจคัดกรองสุขภาพทารกแรกเกิดเป็นการตรวจเพื่อวินิจฉัยโรคดังกล่าวข้างต้น
จะเก็บตัวอย่างเลือดบนกระดาษซับ หยดละ 1 วง จำนวน 6 วง
แต่ในกรณีที่การตรวจคัดกรองให้ผลเป็นบวก
ต้องมีการตรวจซ้ำอีกครั้ง จะเก็บตัวอย่างเป็นซีรั่ม ปริมาตร 1 - 2
มิลลิลิตร
- วิธีการเก็บตัวอย่าง
การเจาะเลือดสามารถกระทำได้
2 วิธีคือ
1. การเจาะเลือดจากส้นเท้า
เป็นวิธีที่แนะนำไว้ในคู่มือการเก็บตัวอย่างส่งตรวจคัดกรองโดย The
National Committee for Clinical Laboratory Standards (NCCLS) สหรัฐอเมริกา
และห้องปฏิบัติการคัดกรองต่างๆ
2. การเจาะจากเส้นเลือดดำหลังมือ
วิธีนี้แม้ไม่เป็นวิธีที่แนะนำ แต่ก็สามารถกระทำได้หากเจ้าหน้าที่มีความชำนาญและปฏิบัติเป็นประจำเนื่องจากในการตรวจระดับฮอร์โมนไทรอยด์สติมูเลติ้ง
(TSH) และกรดอะมิโนฟินิลอะลานีน (Phe) ไม่พบความแตกต่างระหว่างการใช้เลือดจากส้นเท้า
และเลือดจากเส้นเลือดดำอย่างมีนัยสำคัญ
3.1
การเก็บตัวอย่างเลือดโดยการเจาะเลือดจากส้นเท้า
ก่อนทำการเก็บตัวอย่างควรทำการกรอกประวัติของทารกลงในแบบฟอร์มที่แนบอยู่กับกระดาษซับเสียก่อน
โดยใช้ปากกาลูกลื่น ระวังอย่าจับโดนกระดาษซับส่วนที่ใช้ซับเลือด จากนั้นทำการเก็บตัวอย่างเลือด
ดังนี้
1. ล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำและสบู่
2. สวมถุงมือในขณะทำการเจาะเลือด
พยายามหลีกเลี่ยงการใช้ถุงมือที่มีแป้ง และถ้าเป็นไปได้ หากมีการเจาะเลือดทารกมากกว่า
1 ราย ควรเปลี่ยนถุงมือทุกครั้ง
3. ตรวจสอบให้แน่ใจว่าประวัติตรงกับตัวทารก
จากนั้นทำให้ส้นเท้าอบอุ่น โดยใช้น้ำอุ่นหรือผ้าขนหนู ชุบน้ำอุ่นประมาณ
42 องศาเซลเซียส (รู้สึกว่าน้ำร้อนมากแต่พอทนได้) ปิดส้นเท้าไว้ประมาณ
3 นาที
4. ทำความสะอาดบริเวณที่เจาะโดยใช้แอลกอฮอล์
70% ทิ้งให้แอลกอฮอล์ระเหยสักครู่หนึ่ง ไม่ควรใช้น้ำยาฆ่าเชื้อชนิดอื่นๆ
นอกเหนือจากแอลกอฮอล์ เนื่องจากอาจตกค้างบนกระดาษซับและมีผลรบกวนต่อการวิเคราะห์ได้
5. เจาะสันเท้าบริเวณด้านข้าง
ด้วย Lancet ขนาด 2 มม. ถ้าจับเท้าให้ห้อยลงต่ำกว่าระดับหัวใจ จะทำให้เลือดไหลได้ดีขึ้น
6. เช็คเลือดหยดแรกทิ้งไปเนื่องจากอาจมีแอลกฮอล์ที่ยังไม่แห้งปนเปื้อนอยู่ด้วย
จากนั้นรอให้เลือดหยดออกมาเป็นหยดใหญ่พอควร อาจบีบ คลายส้นเท้าเบา
ๆ เป็นจังหวะเพื่อให้เลือดไหลดีขึ้น
7. หยดเลือดลงบนบริเวณเครื่องหมายวงกลมบนกระดาษซับ
รอให้หยดเลือดซึมทะลุกระดาษซับและซึมทั่วบริเวณเครื่องหมายวงกลม โดยการปล่อยหยดเลือดเพียงหยดเดียว
8. นำตัวอย่างกระดาษซับเลือดมาผึ่งให้แห้งโดยวางบนตะแกรง
ตามแนวราบ อย่างน้อย 3 - 4 ชั่วโมง ห้ามตากแดดหรือพัดลม อย่าให้หยดเลือดที่ยังเปียกแตะกับกระดาษซับแผ่นอื่นๆ
หรือพื้นผิวอื่นๆ (ดูรูป)
9. เก็บใส่
ซองกระดาษ ของงานคัดกรอง ๆ ส่งทางไปรษณีย์ มายัง
งานคัดกรองสุขภาพทารกแรกเกิดแห่งชาติ
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข
88/7 ซอยบำราศนราดูร
ถนนติวานนท์ จังหวัดนนทบุรี 11000
โทร. 0-2589-9850-7
โทรสาร 0-2951-1465
|
ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ พิษณุโลก
บริเวณศูนย์ราชการตำบลหัวรอ หมู่ที่ 5
ตำบล หัวรอ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก
65000 โทร. 0-5524-7580-2 |
ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ ขอนแก่น
400/2 ถนนหน้าศูนย์ราชการ ตำบลในเมือง
อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40000
โทร. 0-4324-2871-3 |
ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ สงขลา
616/1 หมู่ที่2 ตำบลพะวง อำเภอเมือง
จังหวัดสงขลา
โทร. 0-7444-7004-8 |
หมายเหตุ สามารถติดต่อขอรับกระดาษซับ
พร้อมแบบฟอร์มได้ตามที่อยู่เดียวกันนี้
3.2
การเก็บตัวอย่างเลือดโดยการเจาะจากเส้นเลือดดำหลังมือ
1.
ทำความสะอาดบริเวณที่เจาะโดยใช้แอลกอฮอล์ 70% ทิ้งให้แอลกอฮอล์ระเหยสักครู่หนึ่ง
ไม่ควรใช้น้ำยาฆ่าเชื้ออื่นๆ เนื่องจากอาจตกค้างบนกระดาษซับ มีผลรบกวนต่อการวิเคราะห์ได้
2.
ใช้เฉพาะเข็มฉีดยา no.24 หรือขนาดที่เหมาะสม ยาว 1 นิ้ว (ไม่ต้องใช้กระบอกฉีดยา)
เจาะเลือดจากเส้นเลือดดำหลังมือทารก รอให้เลือดหยดออกมาเป็นหยดใหญ่ๆ
3.
ปล่อยให้เลือดหยดลงบนกระดาษซับในตำแหน่งที่กำหนดเพียงครั้งเดียว ผึ่งกระดาษซับให้เลือดแห้ง
และเก็บใส่ซองกระดาษส่งมายังห้องปฏิบัติการทางไปรษณีย์
หมายเหตุ
-
วิธีนี้ควรกระทำโดยแพทย์หรือพยาบาลผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น
-
อย่าเจาะเลือดจากมือข้างเดียวกับที่มีการให้น้ำเกลือทางสาย
- คำแนะนำในการเก็บและส่งตัวอย่างกระดาษซับเลือด
1.
ถ้าส้นเท้าทารกหรือมือของผู้เก็บตัวอย่างยังคงเปียกน้ำหรือแอลกอฮอล์ขณะทำการเจาะเลือด
จะทำให้เลือดเจือจาง และมีผลต่อการวิเคราะห์
2.
ในการเจาะเลือดจากส้นเท้า ถ้าทำการบีบเค้นส้นเท้ามากเกินไป จะทำให้เกิด
Hemolysis และมี Tissue fluid ปนลงไปในหยดเลือดได้
3.
การเก็บรักษาตัวอย่างเลือดแห้งบนกระดาษซับ ควรใส่ซองกระดาษซึ่งทางกรมได้จัดเตรียมไว้ให้
และส่งมายังห้องปฏิบัติการทางไปรษณีย์เร็วที่สุดเท่าที่ทำได้ เพื่อประโยชน์แก่ตัวทารกเองที่จะได้รับการตรวจและทราบผลเร็วที่สุด
ห้ามเก็บตัวอย่างกระดาษซับเลือดในซองพลาสติกซึ่งปิดสนิท
เนื่องจากในตัวอย่างกระดาษซับเลือดยังคงมีความชื้นอยู่บ้าง
ถ้าไม่มีการถ่ายเทอากาศ จะทำให้ภายในถุงเกิดความร้อน และมีไอน้ำซึ่งทำให้สารหรือฮอร์โมนที่ต้องการวิเคราะห์เสื่อมสภาพไปได้
ปัญหาที่พบได้บ่อยๆ อีก ประการหนึ่งคือตัวอย่างขึ้นราโดยเฉพาะอย่างยิ่งในหน้าฝน
นอกจากนี้ยังอาจมีสารเคมีที่ปนเปื้อน หลุดออกมาจากพลาสติกซึ่งอาจทำให้ผลการวิเคราะห์ผิดไป
ถ้ายังไม่จัดส่งทันที ก็สามารถเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้องได้โดยไม่ต้องแช่ตู้เย็นระยะหนึ่ง
เนื่องจากการแช่ตู้เย็นจะทำให้กระดาษซับชื้นและสกัดเลือดจากแผ่นกระดาษไม่ออก
ลักษณะของตัวอย่างกระดาษซับเลือดที่เก็บไม่ถูกวิธี ซึ่งอาจมีผลทำให้ค่าการวิเคราะห์ไม่ถูกต้อง
1.
ตัวอย่างที่เก็บเลือดไม่ซึมทะลุทั้ง 2 ด้าน
2.
ตัวอย่างที่ซับเลือดไม่เต็มวง ไม่สามารถใช้ตรวจได้ ถ้ามีปัญหาเจาะเลือดยาก
ให้พยายามเก็บให้ได้อย่างน้อย 2 วง ไม่ควรแบ่งเลือดเป็นหยดเล็กๆ หลายๆ
วง
3.
หยดเลือดซ้ำลงบนกระดาษหลายครั้ง
4.
ตัวอย่างเลือดที่ผสมกับแอลกอฮอลห์หรือน้ำ
5.
ตัวอย่างขึ้นราเนื่องจากความชื้น อาจเนื่องมาจากการที่นำกระดาษซับใส่ซองพลาสติกขณะยังไม่แห้งสนิท
6.
ตัวอย่างที่หยดเลือดมากเกินไป อาจทำให้มีปริมาณเลือดต่อพื้นที่มากเกินต้องการ
- การส่งตัวอย่างซีรั่มเพื่อตรวจยืนยัน
ในกรณีที่ผลการตรวจคัดกรองเป็นบวด
ทางกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์จะส่งรายงานผลด่วนไปยังสถานบริการทางแพทย์ที่ดำเนินการเจาะเก็บเลือดของเด็กคนนั้น
โดยทางโทรสาร หรือไปรษณีย์ด่วนในแบบฟอร์มรายงานผลด่วน ด้านล่างจะมีแบบฟอร์มส่งตัวอย่างเพื่อตรวจยืนยัน
ในแบบฟอร์มจะระบุรหัสของเด็กที่ตรวจคัดกรองครั้งแรก ชื่อมารดา วันเกิดของทารก
และชนิดของโรคที่จะตรวจยืนยันและจะมีช่องให้กรอกชื่อทารก และข้อมูลเกี่ยวกับทารก
ส่งกลับมาพร้อมตัวอย่างที่ส่งตรวจยืนยัน เพื่อประโยชน์ในการสืบค้นข้อมูลตัวอย่างนั้นๆ
ติดต่อขอรับกระดาษซับเลือดและแบบฟอร์มส่งตรวจได้ที่
โทรศัพท์ 0-2951-0000 ต่อ 99424, 99227 หรือ โทรสาร 0-2591-1654)
วิธีการส่งตัวอย่างที่เป็นซีรั่มเพื่อตรวจยืนยัน
ทำโดย
1.
เจาะเลือดทารก ปั่นแยกซีรั่ม 1-2 มล. ใส่หลอดที่มีฝาปิด พันพาราฟิลม์กันรั่ว
ใช้หลอดพลาสติกกันกรวย (Eppendorf) จะสะดวกที่สุด ถ้าเจาะและเก็บเลือดแบบ
Aseptic ได้ จะเป็นการดีเพราะตัวอย่างจะไม่เน่าเสียขณะนำส่ง
2.
นำหลอดใส่ถุงพลาสติกที่สะอาด มัดปากให้แน่น ใส่กล่องโฟมแช่น้ำแข็งหรือใช้
Cold-Hot pack ที่แช่เย็น
3.
นำส่งยังที่อยู่ข้างต้นโดยทางเครื่องบินหรือไปรษณีย์ด่วนในกรณีที่นำส่งทางเครื่องบินโปรดโทรศัพท์
หรือโทรสาร แจ้งเที่ยวบิน วันและเวลาที่ส่ง มายังสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุขกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
เพื่อจะได้ไปรับตัวอย่างได้ทันที โทรศัพท์ 0-2951-0000, 0-2589-9850-7
ต่อ 99424, 99227 โทรสาร 0-2591-1654
- เอกสารอ้างอิง
1.
Dussault JH, Coulombe P, Laberge C. 1974. Preliminary report on
mass screening program for neonatal hypothyroidism. J Pediatr 86:620-4
2.
Klein AH, Augustine AV, Foley TP. 1974. Successful laboratory screening
for congenital hypothyroidism. Lancet, 2:77-9
3.
National Committee for Clinical Laboratory Standards. 1997. NCCLS
Approved Standard LA4-A3 Blood Collection on Filter Paper for Neonatal
Screening Programmes, Wayne PA, National Committee for Laboratory
Standards
4.
Knudsen RC, et al, 1993. Guideline for the Shipment of Dried Blood
Spot Specimens, Infant Screening, 16(1)
5.
Therrell, B.L. et al., 1996, Guideline for the retention, storage
and use of residual dried blood spot samples after newborn screening
analysis: Statement of the council of regional network for genetic
services, Biochem Mol Med 57, 166 - 124
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
กระดาษซับเลือด
หมายเลขตัวอย่าง................................................
ทารกเพศ...........วันเกิด.................เวลา..............
วันเจาะเลือด...................................เวลา.............
ชื่อมารดา...........................................................
ที่อยู่...................................................................
HN....................................................................
โรงพยาบาล........................................................
จังหวัด...............................................................
นน.เด็ก..............g O ได้รับนม O ยังไม่ได้รับนม
ชื่อโรค (ถ้าเป็น)..................................................
ยาปฏิชีวนะ Oได้รับชื่อ.........................................
O ไม่ได้รับ
หมายเหตุ...........................................................
|
|
